Trong bối cảnh đô thị hóa toàn cầu đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, các thành phố vệ tinh tại Việt Nam đối mặt với thách thức lớn trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa giữa làn sóng kiến trúc hiện đại thiếu cá tính.Tại vùng đất Kinh Bắc với tinh hoa văn hoá “trăm nghề” cái nôi của văn hóa dân gian đồng bằng Bắc Bộ, dự án Nhẹ Kinh Bắc do văn phòng SgnhA thực hiện là một sự tái hình dung về không gian tụ tập cộng đồng dưới một mái nhà lớn, cảm hứng từ những giá trị của kiến trúc truyền thống và nghề thủ công bản địa, đem đến dấu ấn như một hình mẫu tiêu biểu về kiến trúc đương đại giữa giải pháp thiết kế mới và trí nhớ văn hóa, nhấn mạnh vai trò kiến trúc bản địa vào không gian thương mại hiện đại.

Ký ức của đình làng được dựng lại bằng kết cấu hiện đại

Nhẹ Kinh Bắc gợi nhớ hình ảnh một không gian cộng đồng nơi mọi người tụ họp dưới mái đình làng Đình Bảng hay đình làng Phù Lưu nơi những câu chuyện được truyền đi qua nhiều thế hệ.

Thay vì đưa trực tiếp hình ảnh Mái đình Đình Bảng với cấu trúc hệ khung gỗ bề thế và mái ngói uốn cong, sgnhA đã đưa ra giải pháp đầy sự mới mẻ của thời đại công nghiệp những vẫn lưu giữ nét truyền thống của cha ông với không gian được tạo nên bởi hai mái lệch, khác nhau cả về độ dốc lẫn kích thước. Toàn bộ hệ mái sử dụng khung thép đúc sẵn (prefabricated steel), một kỹ thuật phổ biến trong kiến trúc công nghiệp hiện đại để giảm thời gian thi công và chi phí cùng với đó hệ khung thép cho phép tạo những đường cong phức tạp.

Phần mái lớn phía trước, có độ dốc gợi nhắc góc nghiêng của mái truyền thống, che phủ hơn một nửa không gian, bao gồm cả khu vực ngoài trời lẫn trong nhà, từ tầng trệt lên các tầng trên. Dọc theo toàn bộ chiều dài công trình, mái này hạ thấp xuống để che chắn một phần ánh nắng hướng Tây, tạo thành một hiên lớn. Vùng đệm này giúp kết nối không gian nội thất với bên ngoài. Các khu vực chức năng được bố trí lùi sâu về phía sau công trình, trong khi các khu vực ngồi được sắp xếp bao quanh các góc, nhằm tăng cường sự kết nối với vùng đệm và cảnh quan xung quanh.

Nghệ thuật dẫn dắt Không Gian

Dự án Nhẹ Kinh Bắc giải quyết bài toán về công năng, luồng giao thông và trải nghiệm người dùng trong không gian thương mại hiện đại, công trình được phân chia thành nhiều khu vực có tính chất khác nhau nhưng lại được kết nối bởi một dòng chảy không gian liên tục. Khác với các mô hình quán cà phê truyền thống thường chia nhỏ không gian bằng các vách ngăn cứng nhắc, sgnhA đã ứng dụng Spatial Openness để tạo ra sự linh hoạt và xóa nhòa ranh giới giữa bên trong và bên ngoài.

Khu vực quầy bar được xem là trái tim của công trình. Tại đây, SgnhA tiếp tục phát huy thế mạnh trong việc thiết kế các khối quầy mang tính kết nối cao, tương tự như các dự án Sipply Coffee hay Okkio Duy Tân. Quầy bar tại Nhẹ Kinh Bắc ứng dụng vật liệu là tường rơm, đây không chỉ là nơi phục vụ mà còn đóng vai trò là một trục định hướng không gian, giúp khách hàng dễ dàng nhận biết các khu vực xung quanh ngay khi vừa bước vào. Điểm đặc biệt ở đây là mặt quầy bar được làm bằng tấm đồng đỏ từ làng gò đúc đồng Đại Bái.

Sự phân bổ chỗ ngồi cũng thể hiện một nghiên cứu kỹ lưỡng về không gian. Các khu vực bàn chung lớn được thiết kế để tái hiện không gian sinh hoạt cộng đồng tại các sân đình, nơi mọi người có thể ngồi lại cùng nhau mà không có sự ngăn cách. Trong khi đó, các vị trí ngồi dọc theo cửa sổ lại mang đến sự tĩnh lặng cần thiết cho những người muốn tìm kiếm một góc nhỏ riêng tư giữa phố đông. Sự kết hợp giữa các loại ghế ngồi khác nhau, từ ghế băng dài (banquette) đến ghế rời, tạo nên một nhịp điệu không gian phong phú, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng từ sinh viên, người làm việc tự do đến các gia đình.

Những trải nghiệm hát lên ký ức

Ngôn ngữ vật liệu trong các dự án của SgnhA luôn mang một đặc trưng riêng. Sự kết hợp giữa các vật liệu thô mộc, công nghiệp với các chi tiết được gia công thủ công tỉ mỉ. Nhẹ xem mình như một “điểm tựa” để nhìn kỹ hơn những điều thân thuộc của vùng Kinh Bắc. Theo tinh thần đó, bảng màu nội thất và các vật liệu được chọn lựa đều được gợi lên từ những yếu tố lịch sử quen thuộc như con đường đá xanh, màu sắc của tranh Đông Hồ, hay sắc đất sét của vùng đất Phù Lãng…

Phần sàn của dự án được sgnhA lấy cảm hứng từ con đường lát đá xanh trước đình làng Phù Lưu. Con đường ấy được chuyển hoá vào thiết kế sàn thông qua kỹ thuật thi công bằng cách đúc sẵn các tấm beton vuông 300x300mm, dán cố định xuống sàn với khoảng cách không đồng đều, đập mẻ ngẫu nhiên các cạnh rồi đổ phần mạch lớn tại công trường, sau đó mài lại toàn bộ sàn.

Giấy điệp, linh hồn của tranh dân gian Đông Hồ được khéo léo ghép nối và lắp đặt ngay bên dưới lớp mica trắng sữa tán sáng của trần nhà, tạo nên một bề mặt phát quang dịu nhẹ, tinh tế. Kỹ thuật này không chỉ nâng tầm chất cảm mà còn khai thác tối đa hiệu ứng lấp lánh đặc trưng của giấy điệp với lớp vỏ sò điệp được nghiền mịn, trộn đều với hồ keo rồi quét nhiều lớp lên giấy dó truyền thống. Kết quả là bề mặt giấy mang vẻ óng ánh ngọc trai tự nhiên, những mảnh vỏ điệp nhỏ li ti phản chiếu ánh sáng, tạo chiều sâu và sự sống động dưới ánh đèn khuếch tán từ mica.

Tương tự, giấy điệp còn được ứng dụng tinh tế trong các đèn trang trí nội thất làm từ giấy, mang lại hiệu ứng ánh sáng ấm áp, gợi nhớ nét văn hóa dân gian Bắc Bộ.

Phần tường và vách được hoàn thiện bằng lớp rơm đất sét thủ công, lấy cảm hứng trực tiếp từ làng gốm Phù Lãng nơi những con đường đất sét đỏ hồng thấp thoáng dấu tích lò nung cổ xưa. Lớp sơn này không chỉ tái hiện màu sắc nguyên sơ của đất sét địa phương mà còn gợi lên cảm giác bước chân như đang dạo trên lối làng cổ, nơi hơi thở hàng thế kỷ nghề gốm vẫn còn thổn thức.

Lời kết: Cách biểu đạt mới về di sản trong kiến trúc hiện đại

Dự án Nhẹ Cafe Kinh Bắc do SgnhA thực hiện là một minh chứng xuất sắc cho việc kết hợp hài hòa giữa ngôn ngữ kiến trúc đương đại và các giá trị di sản văn hóa.
Bằng những thủ pháp ứng dụng các dấu ấn văn hoá đặc trưng tại địa phương công trình đã tạo ra một không gian mang đậm bản sắc Kinh Bắc nhưng vẫn vô cùng mới mẻ và tinh tế.