Trong bộ phim Perfect Days của đạo diễn người Nhật Wim Wenders, có một câu nói rất giản dị: “Lần tới vẫn sẽ là lần tới, và bây giờ là bây giờ.” Bộ phim không có những xung đột kịch tính hay những bước ngoặt cao trào mà lặng lẽ dẫn người xem đi qua những ngày tháng bình thường, để khám phá vẻ đẹp của cuộc sống trong từng khoảnh khắc nhỏ bé. Có lẽ hành trình trưởng thành của mỗi con người cũng như vậy. Không phải lúc nào cũng được đánh dấu bằng những thành công lớn lao, mà thường được tạo nên từ những công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày. Trong cuộc trò chuyện với khách mời của Architect Talk lần này, kỹ sư Võ Văn Nhật sẽ kể về hành trình của anh, một hành trình của những lần cho bản thân được phép sai.

Là một kỹ sư và chưa bao giờ tham gia phỏng vấn, vậy khi phải giới thiệu về bản thân thì anh sẽ nói điều gì?

Anh là người miền Trung, từ nhỏ ở quê thì mình chỉ nghĩ việc học là con đường duy nhất để thoát nghèo, chỉ nghĩ là học xong thì mình làm gì cũng được để có một cuộc sống tốt hơn. Thứ hai, ngày anh còn nhỏ anh hay đi theo mấy chú phụ hồ, làm mộc… mong muốn sau này có thể giúp ích được cho mọi người đỡ vất vả hơn, tìm công cụ hỗ trợ thay cho tay chân vất vả. Từ những suy nghĩ đơn giản như vậy mà anh theo học ngành xây dựng tại đại học Bách Khoa Đà Nẵng và trở thành kỹ sư cho đến hôm nay.

Với anh thì việc cố gắng theo học đại học đóng vai trò gì trong hành trình phát triển của anh?

Khi học ngành xây dựng thì anh thấy rất hay rồi đam mê lôi cuốn anh. Trong trường thì thầy cô dạy những kiến thức cơ bản nhưng khi ra ngoài thi công thực tế thì anh mới hiểu được nhiều vấn đề hơn. Những môn cơ bản được học ở trường tạo nên những giá trị tổng quát còn trong quá trình thi công thì ta tư duy được vào chi tiết để điều chỉnh cho phù hợp thực tế.

Những bạn trẻ ngày nay hơi thiếu cái nhìn tổng quát, có thể các bạn đang nhận định học nhiều rồi khi ra trường cũng chỉ làm được những phần nhỏ, có thể bạn quên rằng đi học là phải học tổng quát, với vai trò là một người kỹ sư, kiến trúc sư thì phải có cái nhìn tổng thể rồi mới vào chi tiết.

Xây một công trình lớn dễ hơn xây một công trình nhỏ, một công trình lớn sẽ có nhiều bộ phận, nhiều phòng ban chức năng, khối lượng công việc sẽ lớn và khi có góc nhìn bao quát thì sẽ dễ dàng xử lý các vấn đề cũng như điều tiết hoạt động bên trong, tốt hơn một người phải làm hết toàn bộ công việc. Vì vậy cần một cái nhìn tổng quát để biết công trình đó cần cái gì.

Thứ hai, khi đi vào chi tiết của từng khâu thì mình phải chú ý những điểm nào cốt lỗi để giải quyết vấn đề cho gọn gàng. Còn đâu đó những sự cố gặp phải thì mỗi sự cố là một bài toán thách thức sẽ cho mình những bài học riêng, những kinh nghiệm riêng. Đó cũng chính là những ngã rẽ trong hành trình sự nghiệp riêng của mỗi người. Vốn không có ai học bao nhiêu thì ra trường chỉ làm bấy nhiêu, trong cuộc đời một kỹ sư công việc để nuôi sống bản thân mình thì nhiều nhưng để xây được một công trình tâm đắc thì hơi khó.

Đối với anh công trình tâm đắc nhất là công trình anh xây cho ba mẹ anh. Đơn giản vì nó khiến anh hạnh phúc, không cần cao sang gì, quan trọng là mình kiếm được những đồng tiền chân chính và mình dùng nó để xây nên mái nhà cho gia đình mình thì đó là hạnh phúc.

“Càng ngày ước mơ càng nhỏ lại”

Giá trị gì trong thế hệ của anh mà anh nghĩ nên được trao truyền cho thế hệ tiếp theo?

Thế hệ bọn anh là thế hệ đầu 9x, sinh ra trong giai đoạn có sự chuyển biến lớn giữa thời kỳ bao cấp sang kinh tế thị trường, tụi anh ở cái ngưỡng nó lỡ cỡ nên không có những cơ hội như khi mới cải cách mở cửa, đôi khi anh cảm thấy anh chậm hơn so với những thế hệ sau này, như gen Z…các bạn sau này càng ngày càng giỏi. So với thời xưa thì ngày đó anh chỉ nghĩ bằng kỹ sư là cái gì đó ít ai có được, nhưng với thế hệ mới ngoài chuyên môn, các bạn còn cập nhật công nghệ rất nhanh, có nhiều suy nghĩ sáng tạo đột phá hơn.

Đồng ý là suy nghĩ của mình đã bị bó buộc trong lối mòn của kinh nghiệm, mặc dù có cập nhật thêm kiến thức mới nhưng mà đâu đó vẫn nằm trong kinh nghiệm cũ. Ví dụ như khi làm dự án với các bạn trẻ thì các bạn đề xuất mình bỏ luôn cái cột trong thiết kế, bạn có giải pháp mới, thay vì chỗ đó phải có một cái cửa thì mình đừng làm cửa luôn đi, với suy nghĩ bằng kinh nghiệm thì mình sẽ gắn cửa trượt hay là một hệ cửa khác, nhưng các bạn đề xuất mình không làm cửa, để không gian đó là không gian mở.

Ý của anh muốn nói bản thân đang bị bó hẹp trong chính chiếc hộp do anh tạo ra, còn các bạn trẻ thì các bạn chưa va vấp, chưa có nhiều mặt kinh nghiệm. Tính toán thì thế hệ anh có thể hơn nhưng về mặt sáng tạo thì chưa bằng các em. Anh cảm thấy thế hệ anh nếu không thay đổi thì sẽ không bắt kịp được với thị trường và nhu cầu của khách hàng hiện tại.

Anh sợ nhất là mình áp đặt suy nghĩ của mình lên các bạn trong môi trường làm việc, về mặt tốt thì mình giảm rủi ro, giảm tổn thất. Nhưng mặt còn lại là mình mất đi cái sự tự do trong suy nghĩ, mất đi sự sáng tạo và những ý tưởng đột phá mới giúp công ty phát triển, tất cả những công ty thiết kế đều luôn mang đến những sự đột phá, những chuyển biển lớn.

“Ai còn trẻ cũng phải lăn xả, cũng nên có một cái gì đó của riêng mình nếu mãi đi sau một ai đó thì mình chỉ là cái bóng của người khác”

Đôi khi trong công việc anh cũng la mấy bạn nhưng mà mà sau đó mình ngồi nghĩ lại thì mình thấy mình sai, anh nói lại với mấy bạn là anh xin lỗi, anh hơi quá nhưng ở đâu đó là khi mình la các bạn thì lần sau các bạn không dám đề xuất cái mới nữa, các bạn không dám nêu lên ý tưởng mới nữa thì đó là cái giết chết một công ty.

Khi anh còn làm ở tập đoàn lớn, ở đó họ có một quy định là cho mình sáng tạo, nếu sai công ty chịu trách nhiệm, công ty đủ sức để cho mình thử nghiệm. Nhưng với công ty nhỏ thì việc lỗ vài chục triệu cũng làm công ty điêu đứng, chính vì vậy các tập đoàn lớn họ đạt được những bước tiến lớn và tăng trưởng vượt bậc do họ dám thử thách, chấp nhận bước ra khỏi vùng an toàn. Sau tốt nghiệp thì các em nên làm những gì các em cho là đúng, vì cuộc đời mà ai còn trẻ cũng phải lăn xả, cũng nên có gì đó của riêng mình. Nếu mãi đi sau một ai đó thì mình chỉ là cái bóng của người khác.

Với anh việc học quan trọng thế nào và việc anh đang đầu tư vào giáo dục thì anh có hi vọng gì?

Điều anh mong muốn nhất ở các bạn trẻ là dám nghĩ dám làm. Khi các bạn là kiến trúc sư thì các bạn phải tự tin ký vào bản vẽ thiết kế, mình làm cái gì thì dám chịu trách nhiệm cộng với sự học hỏi và sự chú tâm. Điều thứ hai, mình dám đưa ra cái mới và bảo vệ cái mới của mình, mình phải tự tin hơn vào bản thân. Nếu điều gì cũng sợ cũng không dám thử thì sẽ không có thế hệ kế thừa. Nhớ lại cha ông ta dám gấp sách ra trận bảo vệ tổ quốc với bao xương máu, sang thế hệ 7x đi qua thời kỳ bao cấp để phát triển kinh tế đất nước thì đến thế hệ chúng ta là kỷ nguyên vươn mình, mà thế hệ mình không dám đứng lên để làm cái mới thì mãi mãi chỉ bình thường, dễ bị người ta “thôn tính”. Đào tạo cho thế hệ kế cận là một điều quan trọng, như Quỹ học bổng Huỳnh Tấn Phát cũng đang ươm mầm cho các bạn trẻ, một mình bàn tay nhỏ của anh và một vài người là không đủ, cần nhiều sự tiếp sức hơn nữa đề cao giá trị của tri thức.

Trong những dự án mà anh từng làm thì dự án nào mà dự án mà anh yêu thích nhất?

Có một dự án ở Lâm Đồng, mục tiêu ban đầu của chủ đầu tư là làm một khu camping. Dự án này nằm trên một quả đồi trọc, đã từng là một khu rừng nhưng qua thời gian bị khai thác đã làm hư hại môi trường. Đây là dự án anh thích nhất vì được tái tạo lại thiên nhiên trở thành một khu sinh thái. Dự án này đem lại cho anh nhiều sự lôi cuốn trong quá trình thực hiện, thay vì mình cày nát một mảnh đất để dựng nên một công trình thì mình làm điều ngược lại. Phục hồi thiên nhiên không dễ, lại còn phải trồng cây trên đá sỏi lại càng khó khăn vì chỉ cần một trận mưa thôi, mọi công sức sẽ bị cuốn trôi. Hiện tại, sau 5 năm thì mọi thứ đang dần phục hồi về lại nguyên bản và bài học anh học được là không phải mình đưa loại cây nào lên vùng đất đó cũng được, phải tôn trọng các loài cây bản địa vì chúng chống chịu được với môi trường. Có những loại cây mình thấy phù hợp với thiết kế nhưng mà chỉ sống được khoảng một hai năm đã yếu dần và chết đi. Một điều mà anh tâm niệm trong quá trình thiết kế chính là mình đem lại được gì cho tự nhiên.

Lời kết

Sau tất cả những hành trình của mình, điều đọng lại trong câu chuyện của Kỹ sư Võ Văn Nhật không phải là những bản vẽ hay những dự án lớn, mà là niềm tin rằng người trẻ cần được trao cơ hội để thử, để sai và để tự tìm ra con đường của riêng mình. Bởi có lẽ, giống như việc phục hồi một khu đồi trọc thành rừng xanh cần rất nhiều thời gian, mỗi con người cũng trưởng thành từ những va vấp, những bài học và lòng can đảm để tiếp tục bước đi sau mỗi sự sai lầm.