Con đường đến với kiến trúc của nhà thiết kế Trần Duy Tân không được mở ra bằng những dấu mốc rực rỡ, mà bằng sự quan sát và học tập miệt mài nơi tri thức thấm vào người như một thứ trầm tích. Ở đó, việc tự học không chỉ để làm nghề cho giỏi hơn, mà để mở rộng biên độ cảm nhận về những nguyên lý thiết kế, con người, văn hoá và đời sống xã hội. Những gì anh đọc, suy ngẫm và ghi dấu vào bên trong dần tạo nên một nền tảng âm thầm, giúp anh nhìn sâu vào chính mình và lắng nghe được những câu chuyện của người đối diện. Từ tầng sâu của tiềm thức khách hàng nơi ký ức, khát vọng và nỗi thao thức về tương lai cùng tồn tại, Arch.A Studio thấu hiểu và chuyển những thứ ngôn ngữ ẩn sâu bên trong mỗi khách hàng trở thành hình khối kiến trúc. Bài viết này là lời mời gửi đến bạn cùng bước vào hành trình dài hơi ấy, một hành trình được dẫn dắt bởi tình yêu của sự học hỏi, sự say mê bền bỉ và niềm tin rằng không gian khi được tạo nên bằng sự thấu cảm, có thể kể lại những câu chuyện sâu kín nhất của con người.

Trong văn phòng của anh có rất nhiều mô hình, với anh những mô hình ấy có điều gì khiến anh say mê đến vậy?

Mô hình là một cái để mình kiểm soát về tỉ lệ không gian và nghiên cứu mặt bằng, thời điểm mà nhóm anh chưa có nhiều việc để làm thì nhóm sẽ cố gắng mô phỏng lại mặt bằng hoặc là dựng lại mô hình của một kiến trúc sư đi trước để mà mình nghiên cứu được hệ thống đó. Đó là một cách hay trong việc hỏi hỏi khi mà mình thực hành trên không gian với tỉ lệ nhỏ, trong quá trình làm việc Arch.A cũng sẽ dựng những mô hình để mình tiếp cận với không gian và khách hàng họ cũng dễ thấu hiểu cái hình khối đó hơn việc là mình sẽ render tả không gian đó. Tuy nó chỉ là một phần trong giai đoạn sket thôi nhưng mà nó rất là quan trọng vì việc đó giúp cho mình thử nghiệm được nhiều thứ, thời điểm hiện tại với sức mạnh công nghệ mình có thể thử nghiệm nhiều thứ hơn nữa nhưng cuối cùng mình đúc kết được kinh nghiệm gì để mình đi tới sản phẩm cuối mới là điều mình thực sự quan tâm.

Việc dựng mô hình sẽ giúp cho mình nghiên cứu về hình khối, không gian và tỉ lệ, thử nghiệm những cái chất liệu ngay từ ban đầu ở một cái kích thước nhỏ thôi trong giai đoạn nghiên cứu và dựng concept, sau này khi các bạn mới đến với văn phòng thì các bạn có thể xem xét được tỉ lệ hình khối hơn là ngồi trên máy tính và điều quan trọng là nó cũng tôn trọng và thúc đẩy sự phát triển cho tinh thần thủ công trong quá trình làm ra cái mô hình, mọi thứ được tạo nên từ đôi tay và năng khiếu.

Quá trình thực tập của các bạn phần lớn sẽ xoay quanh công việc dựng mô hình, các bạn có thể tháo lắp, nghiên cứu, cắt phá mọi thứ để quan sát và dựng lại không gian thì qua thời gian với khả năng quan sát và tự học của mỗi người mình sẽ hình thành nên những cái chiêm nghiệm riêng về việc ghi dấu không gian, nghiên cứu được công năng trong khối tổng thể trong bối cảnh của một sa bàn lớn, thậm chí là mọi người có thể thử nghiệm việc chiếu sáng cho mô hình để nghiên cứu về điều kiện thời tiết và ánh sáng môi trường tác động lên tổng thể dự án từ đó hình thành một cái thói quen mình học được từ việc dựng mô hình. Việc render cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thử nghiệm vật liệu ở một hướng khác và để hoàn thiện bài thì mình cần có cả hai.

Xuất phát từ ngành nội thất, điều gì đã dẫn lối anh đến với kiến trúc?

“Kiến trúc xuất phát từ bên trong”

Xuất phát điểm của mình là học chuyên về nội thất sau khi ra trường mình cũng bắt đầu thấy yêu kiến trúc nhưng mà mình chưa có đủ điều kiện để theo hẳn cái chuyên ngành đó thì mình bắt đầu tự theo học một cách nghiêm túc, tự trau dồi thêm để mình tìm ra cái điểm mạnh của mình trong lĩnh vực đó. Ban đầu khi mình học nội thất mình cũng chỉ nghĩ là mình sẽ tìm một cái gì đó để đặt vào trong một không gian rồi mình sẽ có hệ thống những cái model về nội thất, tìm hiểu về những màu sắc, ánh sáng để mình làm nhưng sâu dần thì mình thấy việc đó không thể nào tiếp nối mãi như vậy rồi mình bắt đầu có thói quen vẽ là mình phác thảo ra những hình khối và mình thích chắt chiu những ánh sáng đi vào trong không gian và dần dần sau này mình đọc được cuốn sách của kiến trúc sư John Pawson ông khởi đầu sự nghiệp từ thiết kế nội thất và dần mở rộng sang kiến trúc thì anh được truyền cảm hứng khi ông làm một không gian quá hay, nó không chỉ là không gian nội thất đơn thuần mà mình hay thấy mà cách tiếp cận của ông là xử lý những hình khối bên trong của không gian đó. Từ đó mình hình thành nên cái thứ mình muốn làm và mình nghĩ rằng nếu bây giờ mình chưa thể vẽ những thứ ở bên ngoài thì tại sao bên trong mình không thể xử lý được như cách kiến trúc sư kia đã làm, rồi mình bắt đầu quay lại vào bên trong và cố gắng xử lý những hình khối bên trong thì từ đó nó mới xuất phát ra thứ mình đang làm đó là kiến trúc xuất phát từ bên trong, Arch.A sẽ luôn suy nghĩ bên trong khối kiến trúc đó sẽ nuôi dưỡng cái gì, cho cái gì, và sẽ làm ra hình khối kiến trúc đó như thế nào và rồi con người sẽ tương tác thế nào với không gian đó, thì sâu dần mình bắt đầu thiết kế ra mặt ngoài của công trình và tuỳ theo đề bài của chủ đầu tư thì mình sẽ cố gắng liên kết trong và ngoài đến một cái trạng thái “vừa đủ”. Nó là tổng hòa của rất nhiều thứ, về điều kiện tài chính của dự án, về khu đất, hình khối và ánh sáng…để mình giản lược đi những thứ có thể giản lược cho ra một cái giải pháp nó nuôi dưỡng những gì tương tác với không gian đó.

Làm kiến trúc là một hành trình dài, khi nhìn lại hành trình đã qua anh có dấu ấn nhiều nhất với dự án nào?

“Dự án làm mình nhớ nhất là dự án khi nhìn lại mình thấy nhiều hoài niệm”

Tất cả những dự án của mình thì mình đều thích vì mình đặt tất cả tâm tư vào đó để mình làm một cách tốt nhất, rồi khi nhìn lại thì công trình nào cũng có sự đau đáu của nó, có những công trình sau khi hoàn thiện thì nó không ra được tinh thần như mình mong muốn, nhưng trong quá trình làm việc có những sự kết nối với chủ nhà, sự gắn kết giữa những người cộng sự với nhau rồi mọi người đồng lòng cùng làm hết mình với công trình đó thì khi nhìn lại mình nghĩ là mình thấy “Happy” chưa chắc công trình đó là công trình ấn tượng hay nó còn nhiều điểm chưa thực sự như mình mong muốn vì nhiều câu chuyện đằng sau đó rồi mình có nhiều cái đau đáu.

Mình có đọc được một cuốn sách là Before / After của Álvaro Siza, ở trong đó ông từng chia sẻ cảm giác chưa trọn vẹn khi nhìn lại một số công trình đã hoàn thành, rồi mình thấy cái từ “Happy” nó hay quá khi mà trong lòng mình cũng cảm thấy điều đó nhưng mà mình chưa thể gọi tên được vì lúc đó mình chỉ biết là mình cảm thấy vui vui thôi. Nên khi nhìn lại thì mình thấy hạnh phúc với quá trình mình đã đi đến tận cùng với thiết kế của mình và người sống trong không gian đó họ được nuôi dưỡng theo năm tháng. Hành trình làm nghề của mình còn nhỏ bé lắm, chín năm hay mười năm cũng chỉ là cưỡi ngựa xem hoa thôi và khi đọc được câu nói của Álvaro Siza thì nó truyền cảm hứng cho mình rất nhiều và mình cũng đã thực hành được một chặng nhỏ trên hành trình làm nghề của mình.

Mỗi người sẽ có một hành trình, người trẻ ngày nay họ sẽ phải đối mặt với những khó khăn mới, với anh điều gì giúp anh vững chãi đi qua những thử thách của đời sống?

“Kiểu nào rồi cũng có cách sống trên đất Sài Gòn dễ thương này thôi!”

Trong thời đại mới với sự hậu thuẫn của công nghệ thì mọi thứ diễn ra quá nhanh, làm thế nào để mình tìm hiểu mọi thứ thì trong cái nhanh đó mình thấy có cái thuận lợi là khi cả ngày mình làm việc và tất bật với những trách nhiệm của đời sống mình không có thời gian đọc thì mình có thể tiếp thu kiến thức qua những dạng video ngắn, nhưng mình cần có sự tập trung chứ đừng chỉ đơn thuần là coi nó là một hình thức giải trí, ví dụ như mình có thể tiếp cận thoáng qua đầu những cách vẽ, cách sử dụng vật liệu từ kinh nghiệm của người khác, việc có chủ đích cho những nội dung mình tiêu thụ để tăng kiến thức cho mình thì điều đó là quan trọng. Điều mọi người cần nhớ là đọc để thực hành, mình có thể đọc liên tục và nói đến cái gì cũng biết nhưng đến khi bước ra thực hành thực tế mình không thể làm được điều đó thì đó là tác hại của việc “nhanh”.

Học kiến trúc không chỉ là mình đọc về kiến trúc không mà mình cũng cần quan sát bối cảnh xã hội, những cái vận động của đời sống, rồi cứ thế mình tích luỹ và tôi luyện cho chính mình. Thời điểm bắt đầu thì mình đâu có gì ngoài biết như vậy và vẽ như vậy thôi, rồi sau đó mình biết thêm chút nữa và tới giai đoạn mình vẽ được những thứ mình hay đọc rồi thì mình lại thấy thiếu một cái gì đó và mình lại bắt đầu một hành trình đi tìm những kho tàng. Kiểu nào rồi cũng có cách sống trên đất Sài Gòn dễ thương này thôi!

Lời kết

Nếu phải khép lại câu chuyện này bằng một điểm tựa, thì đó không phải là một lời khẳng định, mà là một trạng thái. Trạng thái của một người làm nghề với những chiêm nghiệm và học hỏi mỗi ngày, nhìn sâu vào bên trong thay vì chạy theo những biểu hiện bên ngoài của thành công. Hành trình kiến trúc của nhà thiết kế Trần Duy Tân vì thế không được đo bằng số lượng công trình hay dấu ấn cá nhân, mà bằng những câu chuyện trong hành trình làm nghề, từng lần đối thoại với không gian và con người. Kiến trúc trở thành một phương tiện để biểu hiện câu chuyện ẩn sâu bên trong mỗi khách hàng, để đời sống được sắp xếp lại trong trật tự của ánh sáng, tỉ lệ và sự “vừa đủ” nơi mọi thứ là kết quả của những nỗ lực và làm việc chăm chỉ theo năm tháng.

Nhiếp ảnh: Quang Trần