Giữa bối cảnh kiến trúc Việt Nam ngày càng chịu ảnh hưởng từ những xu hướng toàn cầu, kiến trúc sư của NAQI & Partnes chọn một hành trình với những câu hỏi mới, đi tìm kiếm sự cân bằng của không gian – trạng thái mà không gian vượt qua sự tĩnh lặng. Bắt đầu từ thiên nhiên, văn hóa bản địa và lối sống của người Việt, mỗi công trình của NAQI là một nỗ lực nghiên cứu, chuyển hóa bản sắc thành không gian, nơi sự con người trở thành một trong các thành tố cấu tạo nên không gian.

Có điều gì trong quá trình làm nghề anh hay suy nghĩ về nó nhưng ít khi chia sẻ đến mọi người?

Nếu nói về điều anh luôn nghĩ tới, thì đó là tìm ra một hình thái kiến trúc mang căn tính Việt Nam. Anh mong đó sẽ là một loại kiến trúc có tính ứng dụng phổ quát, có thể được áp dụng rộng rãi, để khi nhìn vào một thiết kế, mọi người có thể học hỏi và phát triển theo quy mô lớn. Quan trọng hơn, nó phải đại diện cho một giai đoạn mới của Việt Nam, được hình thành từ những giá trị văn hóa, lịch sử và tập tính của người Việt, từ đó phản ánh một diện mạo kiến trúc mới của đất nước.

Hiện nay, các chủ đầu tư thường quan tâm những phong cách như tối giản, Bắc Âu hoặc các xu hướng đến từ nước ngoài. Trong khi đó, những phong cách mang bản sắc Việt lại rất ít được nhắc đến. Thậm chí, khi nói về văn hóa Việt Nam, nhiều người vẫn chỉ liên tưởng đến hình ảnh nhà ba gian.

Vì vậy, trong quá trình hành nghề, anh rất mong có thể tìm ra một hình thái, một cấu trúc hoặc một công năng thực sự dành cho người Việt; vừa có khả năng nhân rộng, vừa mang những nét đặc trưng để mọi người có thể học tập và ứng dụng. Anh tin rằng điều đó sẽ góp phần tạo nên một bản sắc kiến trúc Việt Nam rõ ràng và dễ nhận diện hơn.

Để giới thiệu về mình anh sẽ nói điều gì?

Anh là một kiến trúc sư, từ khi biết về kiến trúc anh đã luôn nghĩ mình là một kiến trúc sư và nếu để nói về mình bằng một câu thì anh là một kiến trúc sư vô cùng yêu thích thiên nhiên

Anh định nghĩa thế nào về một không gian thực sự gần gũi với thiên nhiên?

Cái mà mọi người dễ nhận thấy nhất ở thiên nhiên là cây xanh hay những vật thể thuộc tự nhiên như đá, nước, bởi đó là biểu hiện trực quan nhất của thiên nhiên. Người kiến trúc sư vốn có sự nhạy cảm với cái đẹp, mà cái đẹp lại thường được cảm nhận đầu tiên bằng thị giác, nên những yếu tố nhìn thấy ngay luôn dễ thu hút sự chú ý.

Tuy nhiên, với NAQI, anh không chỉ quan tâm đến cây xanh mà còn chú trọng đến ánh sáng, hạt mưa, và không khí, bởi đương nhiên chúng thuộc tự nhiên, với kiến trúc, chúng có ngôn ngữ và là vật liệu tự nhiên sống động, tương tác và đánh thức giác quan con người một cách mạnh mẽ, và tạo những ký ức sâu sắc.

Với anh, con người cũng là một phần của không gian sống. Khi mình bước đi, hít thở, mình cũng đang tồn tại trong không gian ấy và là một phần của tổng thể. Điều anh hướng đến là sự hòa quyện giữa con người, không gian và thiên nhiên.

Tinh thần thiên nhiên mà anh theo đuổi cũng mang một căn tính Việt Nam, gắn kết với tự nhiên. Thực tế, những ngôi nhà của người Việt từ hàng nghìn năm trước đã đạt được các yếu tố xanh và bền vững. Điều đó khác với kiến trúc Trung Quốc, nơi con người có xu hướng chinh phục thiên nhiên, còn kiến trúc Việt lại dựa vào thiên nhiên để tồn tại và phát triển. Theo anh, đó là một tinh thần khá khó diễn đạt, dù nó vẫn luôn hiện hữu trong đời sống.

Một yếu tố quan trọng khác là khả năng chữa lành của thiên nhiên. Thiên nhiên giúp giảm bớt căng thẳng và mang lại cảm giác an toàn cho con người. Sau những áp lực ở nơi làm việc và cuộc sống bên ngoài, ngôi nhà trở thành nơi để nạp lại năng lượng. Vì vậy, anh luôn nhấn mạnh những yếu tố giúp tăng cường sự kết nối cảm xúc giữa con người với thiên nhiên, đồng thời mang đến một giá trị chữa lành trong không gian sống.

Bản sắc địa phương đóng vai trò như thế nào trong thiết kế của NAQI?

Mặc dù công ty đặt tại Hồ Chí Minh, NAQI may mắn có cơ hội thực hiện các dự án trải dài từ Bắc vào Nam. Nhờ đó, tụi anh được khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và văn hoá của nhiều vùng đất trên khắp Việt Nam. Mỗi nơi đều mang những nét văn hóa và dấu ấn lịch sử riêng, và đó chính là nền tảng rất quan trọng để bắt đầu một bản thiết kế có tính gắn kết với nơi chốn.

Đối với NAQI, một công trình đúng về công năng và đẹp về hình thức là điều bắt buộc. Tuy nhiên, đội ngũ không dừng lại ở việc đi tìm cái đúng và cái đẹp, mà còn đi tìm câu chuyện và ý niệm phía sau mỗi dự án. Vì vậy, khi chia sẻ về một công trình, mọi người gần như đang kể về một quá trình nghiên cứu hoặc một câu chuyện đã dẫn dắt thiết kế.

Việc nghiên cứu tính bản địa, thiên nhiên và bối cảnh công trình luôn là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất. Tụi anh thu thập tất cả dữ liệu liên quan đến khu đất, từ văn hóa, lịch sử, con người, khí hậu đến những đặc trưng của vùng miền. Quá trình nghiên cứu này giúp đội ngũ khái quát và hiểu sâu hơn về từng nơi. Mỗi vùng đất đều có những giá trị và điều thú vị riêng.
Khi nghiên cứu đủ sâu, mình sẽ nhận ra tính cách con người ở mỗi vùng chịu ảnh hưởng rất lớn từ điều kiện khí hậu, văn hóa và môi trường sống. Khi hiểu được điều đó, mình cũng sẽ yêu và đồng cảm hơn với vùng đất ấy. Chẳng hạn, một số vùng ở miền Nam có khí hậu ôn hòa, chỉ có hai mùa mưa và nắng, ít thiên tai, thiên nhiên trù phú nên con người cũng mang nét cởi mở, hào sảng. Tất nhiên, còn nhiều yếu tố khác góp phần hình thành bản sắc của mỗi vùng.

Ở miền Bắc, người dân đặc biệt coi trọng di sản và văn hóa. NAQI từng thực hiện dự án “Ươm Retreat”, thiết kế nội thất cho một công trình di sản tại Hạ Long. Đặc trưng của vùng đất này là núi đá vôi, vì vậy đội ngũ muốn kể câu chuyện về hành trình đá vôi trở thành xi măng và cách chất cảm của đá vẫn được giữ lại trong công trình. Dự án thể hiện quá trình đá vôi được tôi luyện và ứng dụng vào đời sống. Thông thường, sau khi trát xi măng, bề mặt sẽ được phủ sơn hoặc vật liệu hoàn thiện khác. Nhưng với dự án này, tụi anh giữ nguyên lớp xi măng như một điểm nhấn, tạo nên sự kết nối rất mạnh với bản sắc địa phương.

Một ví dụ khác là dự án Nhà Chậu Đất ở miền Nam. NAQI khai thác chất liệu đất như một yếu tố chủ đạo. Ngay cả những vùng đất liền kề nhau cũng có bản sắc rất khác biệt. Gốm Lái Thiêu nổi bật bởi chất đất, trong khi gốm Biên Hòa lại nổi tiếng với chất men. Dù chỉ cách nhau giữa Bình Dương (cũ) và Đồng Nai, mỗi nơi vẫn sở hữu những đặc trưng riêng. Ở Biên Hòa có loại men xanh đồng trổ bông rất đặc trưng, tạo nên giá trị cho cả một vùng đất, còn Lái Thiêu lại có kỹ thuật làm gốm riêng. Tụi anh đưa chính những chất liệu và giá trị bản địa ấy vào kiến trúc để công trình có sự kết nối mạnh mẽ với nơi nó được hình thành.

Đối với tụi anh, văn hóa bản địa và những đặc trưng của mỗi vùng đất đều có những giá trị và nét thú vị riêng. Đó là cơ sở để NAQI & Partners tạo nên những góc nhìn khác biệt, kết hợp cùng dấu ấn cá nhân của chủ đầu tư để phát triển từng dự án.

Định hướng của NAQI & Partners là mỗi dự án không chỉ nhìn về quá khứ mà còn hướng đến hiện tại và tương lai. Bên cạnh việc nghiên cứu bối cảnh và bản sắc địa phương, mọi người cũng tìm hiểu đối tượng sử dụng là ai, chủ đầu tư có kế hoạch phát triển công trình như thế nào trong tương lai. Vì vậy, ngay cả hai công trình cùng nằm trên một vùng đất, mỗi dự án vẫn sẽ có bản sắc và mức độ cá nhân hóa hoàn toàn khác nhau.

Cái tên NAQI & Partners có ý nghĩa gì với anh?

Khi mới thành lập công ty, anh suy nghĩ rất nhiều về cái tên. Nó giống như cách ba mẹ đặt tên cho con, luôn gửi gắm rất nhiều tâm tư và kỳ vọng. Cuối cùng, tụi anh chọn cái tên NAQI & Partners.

Trong đó, NA gồm chữ N là tên anh – Nhựt, còn A là Architecture. QI thì Q là chị Quỳnh, còn I là Interior. Cái tên phản ánh đúng chuyên môn và vai trò của mỗi người trong công ty.

Riêng chữ Partners thể hiện điều mà tụi anh luôn coi trọng: những người đồng hành. Với anh và mọi người, một công trình cũng giống như một bộ phim. Để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh không chỉ cần đạo diễn mà còn cần biên kịch, diễn viên, dựng phim và cả một ê-kíp phía sau. Kiến trúc cũng vậy, đó là một ngành nghề mang tính tập thể, không thể chỉ dựa vào sự tỏa sáng của một cá nhân.

Trước đây, khi nhắc đến lịch sử kiến trúc thế giới, người ta thường nhớ đến tên của một kiến trúc sư. Nhưng ngày nay, nhiều văn phòng nổi tiếng như SANAA hay CRC lại cho thấy sức mạnh của tinh thần đồng đội.

Ngay từ khi còn học ở trường kiến trúc, anh đã tham gia một nhóm chuyên thi các cuộc thi thiết kế. Thời sinh viên, anh và các cộng sự cũng giành được nhiều giải thưởng quốc tế tại Singapore, Indonesia và Thái Lan. Anh nghĩ điểm mạnh của mình là khi đứng trong một tập thể, anh có thể góp phần làm cho tập thể đó trở nên rất mạnh.

Đó cũng là điều mà cái tên NAQI & Partners muốn truyền tải. Anh luôn mong có những cộng sự thực sự đồng hành để cùng đưa đội ngũ phát triển và đi xa hơn.

Vì sao NAQI & Partners quyết định đầu tư vào một phòng nghiên cứu riêng?

Ở Việt Nam, rất ít công ty có một bộ phận nghiên cứu riêng, trong khi trên thế giới, mô hình một phòng Lab bên trong doanh nghiệp lại khá phổ biến. Họ có điều kiện về kinh tế, môi trường và cả tinh thần để duy trì hoạt động nghiên cứu. Dù việc vận hành một phòng Lab làm tăng đáng kể chi phí, anh vẫn rất quyết tâm xây dựng mô hình này tại NAQI & Partners.

Hiện nay, NAQI có một phòng nghiên cứu riêng mang tên BALLAB, với mục tiêu nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng đội ngũ cộng sự của công ty. Quan trọng hơn, tụi anh muốn tạo ra một môi trường để mọi người có thể học tập, nghiên cứu và phát triển tư duy một cách liên tục. Trong đó BALLAB có nghĩa với từ “BAL” là viết tắt của balance ý chỉ sự cần bằng, còn từ “LAB” là “Phòng thí nghiệm”, cái tên này có sự thú vị khi nó như sự phản chiếu, LAB mirror lại sẽ thành BAL thể hiện sự cân bằng trong chính tinh thần thiết kế của văn phòng lẫn phần nhìn của nhận diện thương hiệu.

Nhờ đó, NAQI & Partners luôn duy trì chương trình thực tập dành cho sinh viên trong và ngoài nước. Hai năm gần đây, tụi anh đều có thực tập sinh đến từ Mỹ và Canada, bên cạnh các bạn trong nước. Thông thường, chương trình thực tập kéo dài ba tháng vào mùa hè.

Điều mà anh nghĩ NAQI & Partners mang lại nhiều nhất cho sinh viên là giúp các bạn nhận ra giá trị của bản thân. Khi đến với công ty, các bạn có cơ hội tham gia vào nhiều công việc khác nhau, từ làm mô hình, triển khai bản vẽ, dựng phối cảnh, hỗ trợ thiết kế chi tiết đến nghiên cứu, viết bài luận hoặc cùng mọi người khảo sát khu đất để tìm hiểu những đặc trưng bản địa. Tụi anh tạo ra một môi trường với nhiều đầu việc khác nhau để các bạn có thể gắn bó lâu dài và trải nghiệm toàn diện quá trình làm nghề.

Ngay cả việc dựng lại mặt bằng của một công trình cũng không đơn thuần là vẽ lại bản vẽ. Đó là quá trình suy nghĩ lại về công trình, gần như thiết kế lại nó một lần nữa để có thể truyền tải đúng tinh thần của dự án trên bản vẽ 2D.

Bên cạnh chuyên môn, anh luôn đặt câu hỏi với các bạn về định hướng nghề nghiệp và mong muốn phát triển của bản thân. Khi hiểu được mục tiêu và những điểm còn hạn chế của từng người, tụi anh sẽ đồng hành để phát triển khung tư duy, khả năng phản biện và kỹ năng trình bày dự án. Đó là những giá trị mà tụi anh tin mình có thể mang lại cho sinh viên.

Có điều gì quan trọng trong thế hệ của anh mà anh nghĩ nó nên được trao truyền cho thế hệ tiếp theo?

Theo anh, điều quan trọng nhất trong quá trình học không nằm ở người thầy hay môi trường, mà ở khả năng tự học của mỗi cá nhân. Môi trường và giảng viên chỉ đóng vai trò tạo điều kiện, khơi gợi động lực và thúc đẩy quá trình ấy diễn ra hiệu quả hơn. Đó cũng là lý do anh quyết tâm xây dựng tại NAQI & Partners một môi trường khuyến khích việc học tập và phát triển liên tục.

Tại văn phòng, các thành viên luôn được khuyến khích tự học, chủ động tìm tòi và không ngừng đặt câu hỏi. Với anh, việc đặt câu hỏi gần như đã trở thành một bản năng. Chính sự tò mò và thói quen liên tục chất vấn bản thân giúp anh đào sâu vào bản chất của vấn đề, từ đó hình thành tư duy có hệ thống thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động.

Thói quen ấy cũng được duy trì trong quá trình đọc sách. Thay vì chỉ đọc để ghi nhớ, anh luôn tự lập luận lại những gì mình vừa tiếp nhận, đồng thời tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới từ chính nội dung đó. Theo anh, chỉ khi trải qua quá trình phân tích và phản biện, tri thức của thế giới mới thực sự trở thành kiến thức của chính mình.

Anh định nghĩa “sự cân bằng” trong kiến trúc như thế nào?

Theo anh, triết lý cốt lõi mà NAQI & Partners theo đuổi là sự cân bằng. Tuy nhiên, để diễn đạt khái niệm ấy bằng ngôn ngữ kiến trúc, điều tiên quyết là phải hiểu được căn tính và lối sống của người Việt. Vì vậy, trong quá trình nghiên cứu, anh dành nhiều thời gian quan sát cách người Việt sinh hoạt, cảm nhận và tương tác với không gian. Từ đó, anh tạm gọi triết lý của mình là “lối sống cân bằng của người Việt”.

Theo anh, “cân bằng” là một khái niệm trừu tượng. Nếu trong ngành Luật, chiếc cán cân là biểu tượng rõ ràng cho sự cân bằng giữa hai yếu tố, thì trong kiến trúc, sự cân bằng mà NAQI & Partners hướng đến được hình thành từ năm thành tố: Thiên nhiên – Thời gian – Khoảng trống – Con người – Giác quan.

Anh cho rằng năm yếu tố này tạo nên một hệ thống xuyên suốt, kết nối từ những khái niệm rộng lớn đến trải nghiệm cụ thể trong không gian. Nếu khoảng trống là yếu tố dễ nhận thấy nhất trong các công trình của NAQI & Partners, thì con người không được nhìn nhận như một chủ thể tách biệt, mà là một phần của tổng thể, luôn tương tác với ánh sáng, vật liệu, thiên nhiên và thời gian. Tương tự, giác quan không chỉ là cảm nhận của con người, mà còn là khả năng bản thân không gian mang trong mình một trạng thái cảm xúc và truyền tải trạng thái ấy đến người sử dụng.

Vì vậy, theo anh, sự cân bằng không phải là một hình thức hay phong cách có thể dễ dàng nhận diện. Đó là một trạng thái được hình thành từ mối quan hệ giữa nhiều thành tố và cũng là điều NAQI & Partners không ngừng tìm cách diễn đạt thông qua kiến trúc.
Anh cũng cho rằng, giống như người Nhật hay người Thụy Điển đều xây dựng được một lối sống phản ánh bản sắc dân tộc, người Việt cũng sở hữu một căn tính riêng.

Hành trình của NAQI & Partners là đi tìm, lý giải và chuyển hóa căn tính ấy thành một ngôn ngữ không gian đương đại.

Tinh thần đó được cô đọng trong câu chuyện của văn phòng:
“NAQI & Partners là một xưởng thiết kế không gian. Suy nghiệm về các thành tố: Thời gian – Tự nhiên – Khoảng trống – Con người – Giác quan. Chúng tôi tìm kiếm sự cân bằng của không gian – trạng thái mà không gian vượt qua sự tĩnh lặng.”

LỜI KẾT

Điều thú vị sau cuộc trò chuyện này xuất hiện với một hành trình vẫn đang tiếp diễn. Đó là hành trình đi tìm một ngôn ngữ kiến trúc mang căn tính Việt. Biểu hiện cho những kết nối với thiên nhiên, văn hóa bản địa, lối sống và cách con người tương tác với không gian. Với NAQI & Partners, kiến trúc không dừng lại ở việc tạo nên những công trình đẹp hay hiệu quả về công năng, mà còn là quá trình nghiên cứu, phản tư và không ngừng tìm kiếm sự cân bằng giữa con người, không gian và thời gian.